ცნობილი ფრაზა — „პოეზია ისაა, რაც თარგმანში იკარგება“ — ორმოცდაათი წელია ისე ციტირდება, თითქოს დასკვნა იყოს. სინამდვილეში ის სამუშაოს დასაწყისია. კითხვა არაა, იკარგება თუ არა რაღაც. კითხვაა: რის დაკარგვას ვირჩევთ?
სამი, რომელთაგან ორის დატოვება შეიძლება
ლექსს, სულ მცირე, სამი ერთდროული განზომილება აქვს: აზრი, ჟღერადობა და რიტმული სხეული. ქართულიდან ევროპულ ენებზე თარგმნისას ეს სამი თითქმის არასოდეს გადადის ერთად. მთარგმნელი ირჩევს ორს. რომელი ორი — ეს არის მთარგმნელის რეალური ავტორობა.
თუ ჟღერადობას ვირჩევთ, ვიღებთ ლექსს, რომელიც კარგად იკითხება ხმამაღლა და აზრობრივად ბუნდოვანია. თუ აზრს — ვიღებთ ზუსტ, მაგრამ მკვდარ ტექსტს. მესამე გზა, რომელსაც საუკეთესო მთარგმნელები ირჩევენ, არის კომპენსაცია: დაკარგული ჟღერადობის აღდგენა სხვა ადგილას, სხვა საშუალებით.
ქართულის კონკრეტული პრობლემა
ქართულს არ აქვს გრამატიკული სქესი. ეს თარგმანში ორმაგად მოქმედებს. ქართულიდან თარგმნისას მთარგმნელი იძულებულია გადაწყვიტოს ის, რაც ორიგინალში გადაწყვეტილი არ იყო — და ხშირად ეს გადაწყვეტილება ტექსტს ისეთ სიცხადეს მატებს, რომელიც ავტორს არ სურდა.
ორიგინალის ბუნდოვანება ხშირად არა ხარვეზი, არამედ კონსტრუქციაა. მისი „გასწორება“ ტექსტის დანგრევაა.
საპირისპირო მიმართულებით — ევროპულიდან ქართულში — ვღებულობთ სხვა შესაძლებლობას: ქართული ზმნის პოლიპერსონალიზმი ერთ სიტყვაში ატევს იმას, რასაც ინგლისური სამ სიტყვად ამბობს. ეს კომპრესია პოეზიაში უპირატესობაა.
მთარგმნელის ხელმოწერა
ბოლო წლების ქართულ საგამომცემლო პრაქტიკაში მთარგმნელის სახელი ყდაზე უფრო ხშირად ჩნდება, ვიდრე ოცი წლის წინ. ეს არაა თავაზიანობა. ეს იმის აღიარებაა, რომ თარგმნილი წიგნი ორი ავტორის ნამუშევარია და მკითხველს უფლება აქვს იცოდეს, ვისი ქართული კითხულობს.