კინაბარი: ქართული ხელნაწერის წითელი

შუა საუკუნეების ქართულ ხელნაწერში წითელი მელანი — კინაბარი — არ არის შემკულობა. ის ფუნქციური სისტემაა, ტიპოგრაფიულ ტერმინებში: ნავიგაცია.

რას აღნიშნავს წითელი

წითლად იწერება თავის დასაწყისი ასო, სათაურები, ზოგჯერ — მითითება, თუ როგორ უნდა წაიკითხოს ტექსტი ხმამაღლა. მკითხველი, რომელიც გვერდს გადაშლის, ჯერ წითელს ხედავს და მხოლოდ მერე — შავს. ეს იერარქიაა, დაწესებული ფერით და არა ზომით.

თანამედროვე ტიპოგრაფია იმავეს აკეთებს — უბრალოდ, ჩვენ ამას „აქცენტის ფერს“ ვეძახით.

ასომთავრული, როგორც გრაფიკული ერთეული

ასომთავრულის ასოები გეომეტრიულია: წრე, ნახევარწრე, სწორი ხაზი. სწორედ ამიტომ ისინი კარგად მუშაობს ინიციალად — დიდ ზომაზე მათი კონსტრუქცია არ იშლება. ნუსხურის და მხედრულის შემდგომი განვითარება წერის სიჩქარემ განაპირობა, მაგრამ ინიციალის როლში ასომთავრული დარჩა.

რას ვსესხულობთ დღეს

ქართული წიგნის თანამედროვე დიზაინი ამ სისტემას იშვიათად იყენებს გააზრებულად. ინიციალი ხშირად დეკორატიულ ელემენტად ჩნდება — ზუსტად იმ ფუნქციით, რომელიც მას ისტორიულად არ ჰქონია.