გაზეთის არქივში მუშაობისას ერთი რამ თვალშისაცემია: სარედაქციო წერილი იმის შესახებ, რომ „ლიტერატურულ კრიტიკას სიმწვავე დაკარგა“, თითქმის ყოველ ათწლეულში მეორდება. 1964, 1971, 1983, 1997, 2006 — და, გულწრფელად ვთქვათ, 2026-შიც.
ორი ახსნა არსებობს. პირველი: კრიტიკა მართლაც ყოველთვის სუსტია და ეს მისი ბუნებრივი მდგომარეობაა. მეორე: ყოველი თაობა თავის წინამორბედს უფრო მკაცრად აფასებს, ვიდრე საკუთარ თავს.
რას ნიშნავდა „სიმწვავე“ 1964-ში
საბჭოთა კონტექსტში ეს სიტყვა ორმაგ ფსკერს ატარებდა. ოფიციალურად ის იდეოლოგიურ სიფხიზლეს ნიშნავდა. პრაქტიკულად — ხშირად პირიქით: მოთხოვნას, რომ კრიტიკოსს ტექსტი ესთეტიკურად შეეფასებინა, არა მხოლოდ თემატურად. ის, ვინც არქივს კითხულობს, სწრაფად სწავლობს ამ ორმაგი ენის გარჩევას.
არქივის კითხვა ნიშნავს იმის სწავლას, რაც ტექსტში არ წერია, მაგრამ ყველამ იცოდა.
რატომ არ არის ეს მხოლოდ ისტორია
დღევანდელი ქართული ლიტერატურული კრიტიკის მთავარი პრობლემა არაა ცენზურა. ის სხვაა: მცირე ბაზარზე კრიტიკოსი და ავტორი ერთმანეთს პირადად იცნობენ. უარყოფითი რეცენზია პროფესიულ ურთიერთობას აზიანებს, დადებითი კი — არაფრის რისკს არ შეიცავს.
ამის ერთადერთი წამალი ინსტიტუციურია: რედაქცია, რომელიც კრიტიკოსს იცავს, და კრიტიკოსი, რომელიც ხელს აწერს.